De UV-index: verstandig omgaan met de zon

Deze tekst is een uitgave van het Koninklijk Meteorologisch Instituut en de Koninklijke Belgische Vereniging voor Dermatologie en Venerologie.

UV-index

 

De UV-index is een maat voor de intensiteit van de ultraviolette straling (UV-straling) van de zon. Hoe hoger de UV-index, hoe gevaarlijker om onbeschermd in de zon te blijven. De huid zal dan sneller verbranden en het risico op huidkanker neemt toe. Door hierop de aandacht te vestigen, spoort de voorspelling van de UV-index tegelijkertijd aan tot verstandig omgaan met de zon.

Meteorologische instituten in tal van landen hebben afgesproken om overal dezelfde index te hanteren. Zo kan u op uw vakantiebestemming het gevaar op zonnebrand goed inschatten door de lokale UV-index te vergelijken met de waarden die u gewoon bent in België.

Welke waarden kan de UV-index nu aannemen en wat betekenen ze?

uv-index uv-intensiteit huid verbrandt
 < 2
zeer laag vrijwel niet
 2 - 4
laag langzaam
 4 - 6
matig makkelijk
 6 - 8
hoog snel
 8 - 10 en meer
zeer hoog zeer snel

In België bedraagt de UV-index zelden meer dan 7. Hoelang het duurt vooraleer men verbrandt (zonnebrandtijd) bij een gegeven UV-index, hangt af van een aantal factoren. Naast het feit dat u de zonnebrandtijd kan verlengen en het risico op huidkanker kan verkleinen door zonnecrème te smeren en beschermende kledij te dragen, is er in de eerste plaats de invloed van het huidtype. Mensen met een van nature donkere huid (huidtype IV), verbranden minder snel dan mensen met een zeer lichte huidskleur die zelden of nooit bruin worden (huidtype I). Verder verbrandt u ook sneller bij de eerste zonnestralen dan wanneer uw huid al een zekere gewenning heeft ondergaan. Tenslotte ontvangt u ook meer UV-straling wanneer u ligt en dan wanneer u rechtstaat, en ook meer wanneer u niet in beweging bent dan wanneer u rondloopt.

Dit alles maakt het erg moeilijk om concreet aan te geven hoe lang u bij een gegeven UV-index in de zon mag blijven. Net zoals de temperatuur, beschrijft de UV-index eerder de omgevingssituatie dans de individuele respons daarop. In het algemeen kunnen we stellen dat een UV-index van 5 – 6 voor iemand met huidtype II (het meest voorkomend in onze streken) al tot zonnebrand kan leiden na ongeveer 25 minuten onbeschermde blootstelling aan de zon.

Welke factoren beïnvloeden de sterkte van de UV-straling?

De stand van de zon
UV-straling is afkomstig van de zon. Naarmate de zon hoger aan de hemel staat, kan ons meer UV-straling bereiken. In de zomer staat de zon het hoogst. In België is dit ’s middags rond 14 uur zomertijd.

De dikte van de ozonlaag
Ozon bevindt zich voornamelijk in een laag op ca. 22 km hoogte. Deze ‘ozonlaag’ houdt een groot gedeelte van de UV-straling tegen, vooral de meest schadelijke soort, en fungeert zodoende als een ‘schild’ tegen schadelijke zonnestraling. Indien de ozonlaag dunner wordt, kan meer én schadelijkere UV-straling ongehinderd het aardoppervlak bereiken.

 

Bewolking
Het KMI vermeldt dagelijks welke UV-index u mag verwachten voor de volgende middag, indien er geen bewolking is. Blijkt het toch bewolkt te zijn, dan zal de werkelijke UV-index doorgaans kleiner zijn. Hoeveel kleiner hangt af van de hoogte, de concentratie van de wolken en het type bewolking. Dergelijke informatie valt onvoldoende nauwkeurig te voorspellen en varieert bovendien van plaats tot plaats en van tijdstip tot tijdstip. Daarom hebben de diverse meteorologische instituten in de wereld afgesproken om in de eerste plaats de UV-index bij wolkeloze hemel te voorspellen. Hoe dan ook blijft u beter op uw hoede bij lichte of gedeeltelijke bewolking.

Stofdeeltjes

Enerzijds kunnen kleine stofdeeltjes in de lucht (‘aërosolen’) UV-straling tegenhouden, anderzijds kunnen ze de ozonlaag aantasten.

Weerkaatsend vermogen van de omgeving
Zand en water weerkaatsen meer UV-straling dan gras en asfalt. Daardoor verbrandt u bijvoorbeeld sneller aan zee. Ook een sneeuwtapijt weerkaatst meer UV-straling en verhoogt dus de UV-index.

 

Hoogte
Ook in de bergen verbrandt u sneller. De UV-straling neemt immers toe met de hoogte omdat ze daar minder gehinderd wordt door de atmosfeer. De aanwezigheid van sneeuw doet de UV-intensiteit nog meer toenemen. In een besneeuwd berglandschap komen bijgevolg ook in de winter hoge UV-intensiteiten voor, en kan u er verrassend snel verbranden.

 

Huidveroudering
Naast het onmiddellijke gevaar op zonnebrand, kunnen UV-stralen op lange termijn meespelen in het verouderingsproces van de huid. Hierdoor zal rimpelvorming optreden. In het verouderingsproces van de huid speelt de zon een belangrijke rol, waardoor deze rimpels vooral voorkomen op zonbeschenen delen van de huid en des te sterker naarmate de totaal ontvangen UV-dosis groter is.

Huidkanker
Huidkanker ontstaat vooral bij personen met een bleek huidtype en is afhankelijk van de totale UV-dosis de de huid te verwerken krijgt. Niet alleen tijdens de vakantie, maar dagelijks is de huid blootgesteld aan UV-stralen. Hoe groter deze totale hoeveelheid, hoe groter het risico later. Vandaar het belang op te letten met de zon wanneer de UV-index hoog is. Bij één bepaald type huidkanker, het kwaadaardig melanoom, zou er een verband bestaand met verbrandingen door de zon tijdens de kinder- en tienerjaren. Kinderen en tieners moeten dus extra voorzichtig zijn wanneer de UV-index hoog is.